David Utiyev

Şəki Ensiklopediyası saytından
Jump to navigation Jump to search
David Nikolayeviç Utiyev
Doğum tarixi 1864[qeyd 1]
Vəfat tarixi dekabr, 1919
Vəfat yeri Nuxa
Uşağı Georgi Davidoviç Utiyev
Atası Nikolay
Peşəsi keşiş

David Nikolayeviç Utiyev (rus.: Давид Николаевич Утиев) — pravoslav kilsə xadimi, protoiyerey (baş keşiş)[qeyd 2], Qax İngiloy kilsəsinin keşişi (1876[1] – 1886[2]), Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin əvvəl keşişi, daha sonra protoiyereyi (1890 – dekabr, 1919)[qeyd 3] olub.

Sabiq Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin binası, 2013-cü il

Haqqında məlumatlar[redaktə]

Sabiq Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin binası, mərkəzdə David Utiyevin qəbri, 2015-ci il.

Kilsə fəaliyyəti[redaktə]

Şəki şəhərindəki keçmiş pravoslav kilsəsi binasının cənub tərəfində David Utiyevin qəbri.

Qax ingiloy kilsəsinin keşişi olarkən (1876 – 1886) Tasmalı kənd əhalisini xristianlaşdırmağa çalışmışdı[qeyd 4] .

1890-cı ildən Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin keşişi idi. 1905-ci ilə aid sənəddə adı milad bayramı münasibəti ilə mükafatlandırılmış ruhanilər sırasında çəkilib[3]. Ən geci 1910-cu ildə protoiyerey ruhani rütbəsinə malik olub[qeyd 2].

Dini-pedoqoji fəaliyyəti[redaktə]

1887 – 1889-сu ildə Navtluqdakı (Tbilisi ətrafı) məktəbin[4][5], 1890-cı ildə isə Karaqan kəndində (Zaqatala dairəsi) dini məktəbin müəllimi olub[6]. Həmin ildən həm də Nuxa şəhər məktəbində öz təriqəti üzrə dini dərs deməyə başlayıb[7]. 1916-cı ildə Nuxa Müqəddəs Nina təhsil müəssisəsində[8], Nuxa qəza məktəbində[9] və Nuxa özəl kişi gimnaziyasında[10] öz təriqəti üzrə dini dərs deyirdi.

Qəbri[redaktə]

Qəbri indiki Şəki şəhərindəki keçmiş pravoslav kilsəsi binasının cənub-qərb tərəfindədir[qeyd 5]. Qəbir kitabəsi zədəli vəziyyətdə olsa da David Utiyevin adı aydın oxunur. Ölüm tarixi olan hissə zədəli vəziyyətdədir, amma “dekabr 1919-cu il” kimi oxumaq mümkündür. Kitabənin gürcü əlifbası ilə olan hissəsində 55 yaşında vəfat etdiyi göstərilib; bu onun təvəllüdünün 1864-cü il olması deməkdir[qeyd 1].

Ailəsi[redaktə]

Oğlu Georgi Davidoviç Utiyev 1907-ci ildə Nuxada xəzinədarlıq işləri üzrə dövlət qulluğunda işləyirdi[11].

Qeydlər[redaktə]

  1. 1,0 1,1 David Utiyevin qəbir kitabəsinin gürcü əlifbası ilə olan hissəsində 55 yaşında vəfat etdiyi göstərilib. Amma David Utiyev 1876-cı ildə Qax ingiloy kilsəsinin keşişi idi (Кавказский календарь 1889, с. 76); əgər, doğrudan da 55 yaşında vəfat edibsə, onda, deməli, o, 12 yaşında Qax ingiloy kilsəsinin keşişi olubmuş.
  2. 2,0 2,1 1907-ci mənbəsində ruhani rütbəsi keşiş (Кавказский календарь 1907 (2), с. 278), 1910-cu il mənbəsində isə ruhani rütbəsi protoiyerey olaraq göstərilir (Кавказский календарь 1910, с. 265); başqa sözlə, protoiyerey ruhanı rütbəsinə 1907 – 1910-cu illər arasında — ən geci 1910-cu ildə, layiq görülüb.
  3. David Utiyev 1890-cı ildə 3 sinifli Nuxa qəza məktəbində öz təriqəti üzrə dini dərs deyirdi (Кавказский календарь 1890, с. 181) – buna əsasən, burada David Utiyevin 1890-cı ildən Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin keşişi olması göstərilib. Həmçinin, sonuncu dekabr, 1919-cu tarixi isə David Utiyevin ölüm tarixidir. David Utiyevin 1916-cı ildə Nuxa şəhərindəki məktəblərdəki dini-pedoqoji aktivliyi (Кавказский календарь 1916, с. 386) (Кавказский календарь 1916 (2), с. 428) (Кавказский календарь 1916 (3), с. 454) onun həmin ildə Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin keşişi olduğunu göstərir; Nuxada cəmi bir pravoslav kilsəsi vardı, əgər 1916-ci ildə Nuxa məktəblərində bir pravoslav keşiş, yaxud bir protoiyerey dərs deyirsə, onun Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin keşişi, yaxud protoiyereyi olması heç bir şübhə doğurmur. 1917 – 1918-ci illər üçün David Utiyevin adı çəkilən mənbələr olmasa da, hesab edilə bilər ki, o, vəfatına qədər – 1919-cu ilin dekabr ayınadək, Nuxa Üçmüqəddəs kilsəsinin keşişi olmuş və bu səbəbdən də həmin kilsənin yanında dəfn edilmişdir.
  4. Müasir tədqiqatçılardan İ.Əliyeva hesab edir ki, David Utiyev Tasmalı kənd əhalisini qeyri-qanuni yollarla xristianlaşdırmağa çalışıb (Алієва І. 2013).
  5. David Utiyevin qəbri 2015-ci ildə Aydın Məmmədov tərəfindən aşkarlanıb, 2016-cı ildə o, bu barədə öz qəzetində məlumat yayıb (Məmmədov A. S. 2016, s. 4).

İstinadlar[redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə]

  1. Учебныя заведения // Кавказский календарь. — Тифлис, 1907 (2). — С. 278.
  2. Учреждения министерства народного просвещения // Кавказский календарь. — Тифлис, 1910. — С. 265.
  3. Благочинные, состоящие в ведении Общество возстановления Православного Христианства на Кавказе: // Кавказский календарь. — Тифлис, 1876. — С. 65.
  4. Духовное ведомстово православного исповедания // Кавказский календарь. — Тифлис, 1886. — С. 68.
  5. Низшия учебныя заведения в Елисаветопольской губ. // Кавказский календарь. — Тифлис, 1890. — С. 181.
  6. Духовное ведомстово православного исповедания // Кавказский календарь. — Тифлис, 1890 (2). — С. 249.
  7. Учреждения министерства народного просвещения // Кавказский календарь. — Тифлис, 1916. — С. 386.
  8. Учреждения министерства народного просвещения // Кавказский календарь. — Тифлис, 1916 (2). — С. 428.
  9. Учреждения министерства народного просвещения // Кавказский календарь. — Тифлис, 1916 (3). — С. 454.
  10. Алієва І. Християнізація в північно–західному Азербайджані в період царської Росії (70-і роки XIX ст.) (rus.) // Гілея: науковий вісник. — 2013. — № 72.
  11. Дирекция народных училищ Тифлисской губ.: // Кавказский календарь. — Тифлис, 1887. — С. 161.
  12. Народныя училища. // Кавказский календарь. — Тифлис, 1889. — С. 76.
  13. Церковныя Вѣдомости // При Святѣйшемъ Правительствующему Сунодѣ. — С.-Петербург: Сѵнодальная Типографія, 1905. — С. 175. Arxivləşdirilibdir birinci mənbədən 12 sentyabr 2019.
  14. Məmmədov A. S. Üç-Müqəddəs kilsəsi // Şəkinin səsi. — 2016. — № 1 (441). Arxivləşdirilibdir birinci mənbədən 23 mart 2019.
  15. Учреждения министерства финансов // Кавказский календарь. — Тифлис, 1907. — С. 29.